Tag: Unsupervised learning

ในบทความนี้ เราจะมาทำความรู้จักกับ k-means และวิธีใช้ kmeans() ในภาษา R กัน

1. 👉 Introduction to k-Means
   1. 🤔 k-Means คืออะไร?
   2. 🪜 Steps การทำงานของ k-Means
   3. 🏫 Learn More
2. 💻 k-Means ในภาษา R: kmeans()
3. 🔢 Dataset
   1. 🪨 rock
   2. 📏 Data Normalisation
   3. 🔎 Finding the Optimal k
4. ⏹️ k-Means
   1. 🔥 Train the Model
   2. 🤓 Get the Results
5. 😺 GitHub
6. 📃 References
7. ✅ R Book for Psychologists: หนังสือภาษา R สำหรับนักจิตวิทยา

👉 Introduction to k-Means

.

🤔 k-Means คืออะไร?

k-means เป็น machine learning algorithm ประเภท unsupervised learning และใช้จัดกลุ่ม data (clustering) ที่เราไม่รู้จำนวนกลุ่มล่วงหน้า

ตัวอย่างการใช้ k-means ในโลกจริง:

• Customer segmentation: จัดกลุ่มลูกค้าที่เข้ามาซื้อสินค้า/บริการ
• Anomaly detection: ตรวจจับความผิดปกติในคอมพิวเตอร์ (แบ่งกลุ่มกิจกรรมในคอมพิวเตอร์ เป็น “ปกติ” และ “ไม่ปกติ”)
• Document clustering: จัดกลุ่มเอกสาร โดยอ้างอิงจากเนื้อหา

.

🪜 Steps การทำงานของ k-Means

k-means มีการทำงานอยู่ 5 ขั้นตอน ได้แก่:

1. กำหนดจำนวนกลุ่ม หรือ clusters (k)
2. สุ่มวาง centroid หรือจุดศูนย์กลางของ cluster ลงในข้อมูล
3. จัดกลุ่มข้อมูล โดยข้อมูลจะอยู่กลุ่มเดียวกับ centroid ที่ใกล้ที่สุด
4. คำนวณหา centroid ใหม่
5. ทำขั้นที่ 3 และ 4 ซ้ำ ตามจำนวนครั้งที่กำหนด หรือจนกว่าข้อมูลจะไม่เปลี่ยนกลุ่ม

ตัวอย่างเช่น เราต้องการจัดกลุ่มข้อมูล 100 ตัวอย่าง:

ขั้นที่ 1. เรากำหนด k เช่น ให้ k = 3

ขั้นที่ 2. สุ่มวาง centroid (ดอกจันสีแดง) ลงในข้อมูล:

ขั้นที่ 3. จัดข้อมูลให้อยู่กลุ่มเดียวกัน โดยอิงจาก centroid ที่อยู่ใกล้ที่สุด:

ขั้นที่ 4. คำนวณหา centroids ใหม่:

จะสังเกตเห็นว่า centroids ของเราเปลี่ยนไป

ขั้นที่ 5. ทำขั้นที่ 3 และ 4 ซ้ำ ๆ ไปเรื่อย ๆ เช่น ทำไป 10 ครั้ง:

เราก็จะได้การจัดกลุ่มข้อมูลมา

.

🏫 Learn More

เรียนรู้เพิ่มเติมเกี่ยวกับ k-means ได้จากคอร์ส The Nuts and Bolts of Machine Learning จาก Google Career Certificates (เริ่มต้นที่ 1:33:49)

💻 k-Means ในภาษา R: kmeans()

ในภาษา R เราสามารถใช้ k-means ได้ผ่าน kmeans() function ซึ่งต้องการ 3 arguments หลัก ดังนี้:

kmeans(x, centers, nstart)

• x = dataset ที่ต้องการจัดกลุ่ม
• centers = จำนวนกลุ่มข้อมูล หรือ k
• nstart = จำนวนครั้งที่ k-means จะสุ่มวาง centroids ลงใน dataset เพื่อหาการจัดกลุ่มที่ดีที่สุด

(Note: ศึกษา arguments เพิ่มเติมของ kmeans() ได้ที่ kmeans: K-Means Clustering)

เราไปดูวิธีใช้งาน kmeans() กัน

🔢 Dataset

.

🪨 rock

ในบทความนี้ เราจะใช้ rock dataset ซึ่งเป็น built-in dataset ในภาษา R เป็นตัวอย่าง

rock มีข้อมูลหิน 48 ตัวอย่าง และมีข้อมูลลักษณะ 4 อย่าง:

เป้าหมายของเรา คือ จัดกลุ่มหิน 48 ตัวอย่างตามลักษณะทั้งสี่

เราสามารถโหลด rock dataset ได้โดยใช้ data() function:

# Load
data(rock)

หลังจากโหลดแล้ว เราสามารถ preview ข้อมูลได้ด้วย head():

# Preview the dataset
head(rock)

ผลลัพธ์:

  area    peri     shape perm
1 4990 2791.90 0.0903296  6.3
2 7002 3892.60 0.1486220  6.3
3 7558 3930.66 0.1833120  6.3
4 7352 3869.32 0.1170630  6.3
5 7943 3948.54 0.1224170 17.1
6 7979 4010.15 0.1670450 17.1

.

📏 Data Normalisation

เนื่องจาก k-means ใช้ระยะห่างระหว่างข้อมูลในการจัดกลุ่ม ข้อมูลที่มีระยะห่างมาก (เช่น ระยะห่าง 500 เมตร กับ 1,000 เมตร) อาจมีผลต่อการจัดกลุ่มมากกว่าข้อมูลที่มีระยะห่างน้อย (เช่น ระยะห่าง 1 ซม. กับ 5 ซม.) และทำให้เกิด bias ในการจัดกลุ่มได้

เพื่อป้องกัน bias เราควร normalise ข้อมูล หรือการปรับให้ข้อมูลอยู่ใน scale เดียวกัน

สำหรับ k-means เรามักจะ normalise ข้อมูล ด้วย z-score standardisation ซึ่งมีสูตรการคำนวณดังนี้:

Z = (X - M(X)) / SD(X)

• Z = ข้อมูลที่ scaled แล้ว
• X = ข้อมูลดิบ
• M(X) = mean ของ X
• SD(X) = SD ของ X

ในภาษา R เราสามารถทำ z-score standardisation ได้ด้วย scale():

# Scale
rock_scaled <- scale(rock)

Note: เราใส่ rock ไปใน argument และเก็บผลลัพธ์ไว้ใน data frame ใหม่ ชื่อ rock_scaled

เราสามารถเช็กผลลัพธ์ได้ด้วย:

• colMeans() เพื่อเช็ก mean
• apply() และ sd() เพื่อเช็ก SD

# Check the results

## Check mean
round(colMeans(rock_scaled), 2)

# Check SD
apply(rock_scaled, 2, sd)

ผลลัพธ์:

> ### Check mean
> round(colMeans(rock_scaled), 2)
 area  peri shape  perm 
    0     0     0     0 
> 
> ### Check SD
> apply(rock_scaled, 2, sd)
 area  peri shape  perm 
    1     1     1     1 

จากผลลัพธ์ เราจะเห็นได้ว่า ทุกลักษณะมี mean เท่ากับ 0 และ SD เท่ากับ 1 แสดงว่า เราทำ z-score standardisation ได้สำเร็จ และพร้อมไปขั้นตอนถัดไป

.

🔎 Finding the Optimal k

ในการจัดกลุ่มด้วย k-means เราต้องเริ่มด้วยการกำหนด k

แต่เราจะรู้ได้ยังไงว่า k ควรมีค่าเท่าไร?

เรามี 3 วิธีในการหาค่า k ที่ดีที่สุด (optimal k):

1. Elbow method
2. Silhouette analysis
3. Gap analysis

ในบทความนี้ เราจะมาใช้วิธีแรกกัน: elbow method

(Note: เรียนรู้เกี่ยวทั้งสามวิธีได้ที่ ML | Determine the optimal value of K in K-Means Clustering)

Elbow method หาค่า k ที่ดีที่สุด โดยสร้างกราฟระหว่างค่า k และ within-cluster sum of squares (WSS) หรือระยะห่างระหว่างข้อมูลในกลุ่ม ค่า k ที่ดีที่สุด คือ ค่า k ที่ WSS เริ่มไม่ลดลง

ในภาษา R เราสามารถเริ่มสร้างกราฟได้ โดยเริ่มจากใช้ for loop หา WSS สำหรับช่วงค่า k ที่เราต้องการ

ในตัวอย่าง rock dataset เราจะใช้ช่วงค่า k ระหว่าง 1 ถึง 15:

# Initialise a vector for within cluster sum of squares (wss)
wss <- numeric(15)

# For-loop through the wss
for (k in 1:15) {
  
  ## Try the k
  km <- kmeans(rock_scaled,
               centers = k,
               nstart = 20)
  
  ## Get WSS for the k
  wss[k] <- km$tot.withinss
}

จากนั้น ใช้ plot() สร้างกราฟความสัมพันธ์ระหว่างค่า k และ WSS:

# Plot the wss
plot(1:15,
     wss,
     type = "b",
     main = "The Number of Clusters vs WSS",
     xlab = "Number of Clusters",
     ylab = "WSS")

ผลลัพธ์:

จากกราฟ จะเห็นว่า WSS เริ่มชะลอตัว เมื่อค่า k อยู่ที่ 3 และ 4 ซึ่งเป็นจุดที่เป็นข้อศอก (elbow) ของกราฟ:

แสดงว่า optimal k มีค่า 3 หรือ 4

สำหรับบทความนี้ เราจะกำหนด optimal k = 4:

# Set optiomal k = 4
opt_k <- 4

⏹️ k-Means

🔥 Train the Model

หลังเตรียมข้อมูลและหา optimal k แล้ว เราก็พร้อมที่จะใช้ kmeans() ในการจัดกลุ่มข้อมูลแล้ว:

# Set see for reproducibility
set.seed(100)

# Train the model
km <- kmeans(rock_scaled,
             centers = opt_k,
             nstart = 20)

.

🤓 Get the Results

เราสามารถดูผลการจัดกลุ่มได้ 2 วิธี:

วิธีที่ 1. ดูค่าทางสถิติ:

# Print the model
print(km)

ผลลัพธ์:

K-means clustering with 4 clusters of sizes 10, 18, 6, 14

Cluster means:
        area       peri
1 -0.4406840 -0.9164442
2  0.3496197  0.8022501
3  1.5646450  1.3101981
4 -0.8052989 -0.9383748
       shape       perm
1  1.5369800  1.1775435
2 -0.7319607 -0.8017914
3  0.2358392 -0.7425075
4 -0.2578245  0.5079897

Clustering vector:
 [1] 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 3
[14] 2 2 2 3 3 3 2 2 3 3 2 1 4
[27] 4 4 4 1 1 1 4 1 4 1 4 1 4
[40] 4 1 4 1 1 4 4 4 4

Within cluster sum of squares by cluster:
[1] 18.917267  8.104718
[3]  1.471788 22.095636
 (between_SS / total_SS =  73.1 %)

Available components:

[1] "cluster"     
[2] "centers"     
[3] "totss"       
[4] "withinss"    
[5] "tot.withinss"
[6] "betweenss"   
[7] "size"        
[8] "iter"        
[9] "ifault"

จากผลลัพธ์ จะเห็นได้ว่า ข้อมูลถูกแบ่งเป็น 4 กลุ่ม และเราสามารถดูค่า mean และ WSS ของแต่ละกลุ่มได้

.

วิธีที่ 2. สร้างกราฟ:

# Create a plot
plot(rock_scaled[, c("shape", "perm")], 
     col = km$cluster,
     pch = 19,
     main = "K-Means Clustering (Rock Dataset)",
     xlab = "Shape",
     ylab = "Permeability")

# Add cluster centers
points(km$centers[, c("shape", "perm")], 
       col = 1:5,
       pch = 4,
       cex = 2,
       lwd = 2)

ผลลัพธ์:

ตอนนี้ เราก็ได้ข้อมูลที่จัดกลุ่มด้วย k-means เรียบร้อยแล้ว 👍

😺 GitHub

ดู code ทั้งหมดในบทความนี้ได้ที่ GitHub

📃 References

• K-Means Clustering in R Tutorial
• What is k-means clustering?
• 8 Machine Learning Algorithms (A quick revision)
• The Nuts & Bolts of Machine Learning

✅ R Book for Psychologists: หนังสือภาษา R สำหรับนักจิตวิทยา

📕 ขอฝากหนังสือเล่มแรกในชีวิตด้วยนะครับ 😆

🙋 ใครที่กำลังเรียนจิตวิทยาหรือทำงานสายจิตวิทยา และเบื่อที่ต้องใช้ software ราคาแพงอย่าง SPSS และ Excel เพื่อทำข้อมูล

💪 ผมขอแนะนำ R Book for Psychologists หนังสือสอนใช้ภาษา R เพื่อการวิเคราะห์ข้อมูลทางจิตวิทยา ที่เขียนมาเพื่อนักจิตวิทยาที่ไม่เคยมีประสบการณ์เขียน code มาก่อน

ในหนังสือ เราจะปูพื้นฐานภาษา R และพาไปดูวิธีวิเคราะห์สถิติที่ใช้บ่อยกัน เช่น:

• Correlation
• t-tests
• ANOVA
• Reliability
• Factor analysis

🚀 เมื่ออ่านและทำตามตัวอย่างใน R Book for Psychologists ทุกคนจะไม่ต้องพึง SPSS และ Excel ในการทำงานอีกต่อไป และสามารถวิเคราะห์ข้อมูลด้วยตัวเองได้ด้วยความมั่นใจ

แล้วทุกคนจะแปลกใจว่า ทำไมภาษา R ง่ายขนาดนี้ 🙂‍↕️

👉 สนใจดูรายละเอียดหนังสือได้ที่ meb: